Veiligheidsbeleving
SOCIALE VEILIGHEID
De stille sociale waardedrijver van vastgoed
VASTGOEDONDERZOEK – NEDERLAND – Q2 2026
Introductie
naar boven
Savills Research
We’re a dedicated team with an unrivalled reputation for producing well-informed and accurate analysis, research and commentary across all sectors of the Dutch property market. To view copies of our previous Spotlight publications, go to https://en.savills.nl/insight-and-opinion/
Tien Nguyen Market Intelligence Analyst +31 6 3194 0107 tien.nguyen@savills.nl
Pascale Schellekens Insight & Data Specialist +31 6 214 50535 pascale.schellekens@savills.nl
Savills market intelligence content is designed to engage and immerse users in interactive experiences that are much more captivating than the surface-level, flat reports provided by printable media such as pdfs. Each Savills Netherlands report harnesses the power of a web browser to tell the rich, engaging story of the Dutch real estate market. When printing, you would lose the interactions and animations that make the content a digital experience. In addition, due to our local ESG roadmap, we want to discourage printing as much as possible. Therefore, we don’t offer hard copy or pdf reports anymore. All content © copyright 2026 Savills. All rights reserved. Savills Nederland Holding B.V., established and registered in the Netherlands. Located: Claude Debussylaan 48, 1082MD Amsterdam. Chamber of Commerce (KvK) number: 33202244.
Follow us
Charlotte de Mos Head of Data, Intelligence & Strategy +31 6 114 03965 c.demos@savills.nl
RESEARCH
See other reports
Met Invisible Women in Real Estate (2024) bracht Savills een blinde vlek in de sector aan het licht: de gebouwde omgeving wordt vaak ontworpen vanuit impliciete aannames over de ‘gemiddelde gebruiker’. Daardoor ontbreken vaak de data om verschillen in veiligheidsbeleving structureel mee te nemen in ontwerp, beheer en beleid. Dit onderzoek richt zich daarom op een volgende vraag: hoe vertaalt veiligheidsbeleving zich naar gebruik, gedrag en uiteindelijk naar waarde.
Waarom dit vervolgonderzoek
Dit vervolgonderzoek zet de volgende stap. Wij verschuiven het gesprek van normatieve discussie naar meetbare impact.
KERNINZICHT
Vastgoedontwikkelaars Beleggers en assetmanagers Property managers Gemeentelijke beleidsmakers Stedelijke planners
Wat betekenen verschillen in veiligheidsbeleving voor het gebruik van gebouwen en gebieden?
So what?
Welke concrete stappen kunnen ontwikkelaars, eigenaren en beheerders zetten om sociale veiligheid te verbeteren? Want wanneer de gebouwde omgeving voor een deel van haar gebruikers beperkend werkt, blijft een deel van haar potentieel onbenut.
Now what?
Dit rapport is geschreven voor:
Van inzicht naar handelingsperspectief
Kortom: alle partijen die invloed hebben op ontwerp, beheer en positionering van vastgoed. Wij beantwoorden twee vragen:
Head of ESG and Sustainability
Quote Iris Kampers
Hoewel sommige organisaties al een duidelijke sociale strategie hebben, merken we dat veel vastgoedpartijen nog zoeken naar wat sociale duurzaamheid in de praktijk precies omvat.
De Nederlandse vastgoedmarkt bevindt zich in een fase van herijking. Ook is het gesprek over sociale veiligheid aanzienlijk toegenomen. De context is veranderd. Gemeenten stellen expliciet hogere eisen aan inclusiviteit en verblijfskwaliteit in gebiedsontwikkeling. ESG-rapportages worden concreter, en de ‘S’ van Social vraagt om onderbouwing. Investeerders en gebruikers verwachten aantoonbare aandacht voor sociale waarde. Tegelijkertijd blijft de ‘S’ van ESG voor veel vastgoedpartijen het minst concreet en het moeilijkst meetbaar. Sociale veiligheid wordt vaak erkend als belangrijk, maar zelden systematisch gemeten in relatie tot het functioneren en de prestaties van vastgoed.
Waarom dit onderzoek nu relevant is
Verblijfsduur en gebruiksintensiteit Locatiekeuzes en loyaliteit Verschillen tussen tijdstippen, doelgroepen en assettypen De sociale waarde van gebouwen en hun omgeving
Door veiligheidsbeleving te koppelen aan concrete locaties en gebruikspatronen ontstaat een beter inzicht in hoe perceptie, gedrag en ruimtegebruik met elkaar samenhangen.
Dit onderzoek verkent daarom in hoeverre sociale veiligheid samenhangt met factoren zoals:
Gebouwen functioneren niet alleen door hun ontwerp, energielabel of locatie. Ze functioneren door mensen. Door wie er komt, hoelang zij blijven, op welke momenten zij vertrekken, en of zij terugkeren.
Met dit vervolgonderzoek op Invisible Women in Real Estate verdiepen wij één centrale vraag: Wat betekent sociale veiligheid voor het gebruik, de prestaties en de waarde van vastgoed? Om die vraag te beantwoorden voerden wij een grootschalig onderzoek uit onder ruim 1.300 respondenten in Nederland, uitgevoerd in samenwerking met onderzoeksbureau Ipsos I&O. Dit werd aangevuld met veldwerk en 40 interviews op de Amsterdamse Zuidas.
Wat betekent sociale veiligheid voor het gebruik, de prestaties en de waarde van vastgoed?
Centrale vraag
In ons eerste rapport lieten we zien dat veiligheidsbeleving niet voor iedereen hetzelfde is. Het beïnvloedt hoe mensen ruimte gebruiken, wanneer zij blijven of vertrekken en hoe stedelijke omgevingen functioneren. Dit vervolgonderzoek zet de volgende stap: van bewustwording naar meetbaarheid.
Van bewustwording naar meetbaarheid
Executive summary
lees meer
Grote verschillen tussen locatietypes
Niet alle locaties worden als even veilig ervaren. Kantoorgebieden komen naar voren als relatief veiligste omgeving: slechts 9% voelt zich er weleens onveilig. Vervoersknooppunten springen er negatief uit met 45% die zich er weleens onveilig voelt, gevolgd door winkelgebieden (17%) en multifunctionele gebieden (19%).
Veiligheid is tijdsgebonden en kent duidelijke kantelpunten
Overdag voelt vrijwel iedereen zich veilig. In het donker neemt dit gevoel aanzienlijk af, vooral bij vrouwen en op locaties zoals vervoersknooppunten en winkelgebieden. Daarmee blijkt veiligheid geen vast kenmerk van een locatie, maar afhankelijk van het moment van gebruik.
Vrouwen voelen zich structureel onveiliger
Dit onderzoek toont een duidelijk patroon: vrouwen voelen zich consequent onveiliger dan mannen in gebouwen en hun directe omgeving. Dit verschil is niet toe te schrijven aan andere factoren zoals leeftijd, locatiekeuze of reisgedrag, maar is een zelfstandig effect van gender.
Veiligheid behoort tot de belangrijkste kenmerken van een gebouw
Bijna twee derde van de Nederlanders noemt het gevoel van veiligheid als een belangrijk aspect van een gebouw en de directe omgeving. 71% van de vrouwen noemt veiligheid als belangrijk kenmerk van een gebouw, tegenover 60% van de mannen.
Belangrijkste inzichten uit het onderzoek in één oogopslag.
Veiligheidsgevoel beïnvloedt gedrag
Onveiligheid leidt tot aanpassingsgedrag. Twee derde van de mensen die zich onveilig voelen, is alerter en waakzamer dan gewenst. Mannen en vrouwen passen hun gedrag op vergelijkbare wijze aan: beiden mijden bepaalde plekken en kiezen andere routes. Het belangrijkste verschil is dat vrouwen vaker locaties alleen bezoeken als zij met iemand anders kunnen reizen.
Genderverschillen in veiligheidsbeleving en beïnvloedbare factoren voor de vastgoedsector
Sociale veiligheid als sociale waardedrijver van vastgoed
SPOTLIGHT
Kansen voor de vastgoedmarkt
Opvallend is dat de helft van de Nederlanders onderhoud en open inrichting ziet als verantwoordelijkheid van vastgoedeigenaren, maar sociale factoren zoals personeel (27%) en levendigheid (8%) veel minder. Dit terwijl juist deze aspecten sterk zouden bijdragen aan veiligheidsbeleving. Deze factoren liggen echter wel degelijk binnen de invloedssfeer van asset-, property- en facility management.
De grootste veiligheidsdrempel de grootste impact
Vier op de tien vrouwen (39%) zouden locaties ook op andere momenten bezoeken, bijvoorbeeld 's avonds, tegenover een kwart van de mannen (24%). Dit suggereert dat met name de bewegingsvrijheid van vrouwen wordt ingeperkt als gevolg van het feit dat zij locaties op bepaalde tijdstippen vermijden; een verlies aan toegang tot voorzieningen dat bij betere veiligheid voorkomen kan worden.
Een groter gevoel van veiligheid kan het gebruik van locaties vergroten
De grootste impact wordt echter zichtbaar wanneer we kijken naar wat mensen zouden doen bij een volledig gevoel van veiligheid. Ongeveer een derde van de Nederlanders die zich weleens onveilig voelt geeft aan een locatie ook op andere momenten te bezoeken wanneer zij zich daar wel volledig veilig zouden voelen. Daarnaast zegt een deel van de respondenten dat zij in dat geval langer zouden blijven of vaker zouden terugkomen. Veiligheid beïnvloedt daarmee niet alleen verblijf, maar ook toegankelijkheid en gebruiksintensiteit.
Inzicht in verschillen tussen gebruikersgroepen Aandacht voor tijd (dag en avond) als ontwerp- en beheervariabele Een asset-specifieke benadering Integratie van sociale veiligheid in ontwerp, beheer en programmering
Sociale veiligheid is geen randvoorwaarde, maar een beïnvloedbare factor in de prestaties van vastgoed. Dit vraagt om:
Wat betekent dit voor de vastgoedpraktijk?
Wie sociale veiligheid integraal meeneemt in ontwerp en beheer, vergroot niet alleen inclusiviteit, maar ook de gebruikskwaliteit en de sociale waarde van vastgoed.
De resultaten laten zien dat sociale veiligheid niet alleen een maatschappelijke kwestie is, maar ook een factor die mede bepaalt hoe gebouwen functioneren en hoe intensief zij worden gebruikt.
Wanneer een deel van de gebruikers zich minder veilig voelt, kan dit leiden tot kortere verblijfsduur, vermijding van bepaalde plekken of minder gebruik van locaties op bepaalde momenten van de dag. Daarmee wordt duidelijk dat veiligheidsbeleving niet alleen invloed heeft op de ervaring van een gebouw, maar ook op het daadwerkelijke gebruik ervan.
Hoe veiligheidsbeleving het gebruik van gebouwen beïnvloedt
De relatie tussen onveiligheidsbeleving en gedrag is niet uitsluitend sociaal of psychologisch, maar ook fysiek. Langdurige blootstelling aan dreiging, of de verwachting daarvan, activeert stressmechanismen in het lichaam. Chronische alertheid gaat gepaard met verhoogde cortisolwaarden en fysiologische belasting. Hoewel vastgoedontwikkeling zich zelden expliciet in deze termen uitdrukt, onderstreept dit een bredere realiteit: de gebouwde omgeving beïnvloedt niet alleen waar mensen zich bevinden, maar ook hoe zij zich voelen en functioneren. Sociale veiligheid raakt daarmee aan welzijn, productiviteit en toekomstbestendigheid.
Van gedrag naar welzijn en prestaties
onderzoeksaanpak
Objectieve veiligheid en ervaren veiligheid
In publieke discussie worden veiligheid en criminaliteit vaak als synoniemen behandeld. Toch lopen objectieve veiligheid en ervaren veiligheid niet altijd synchroon.
introductie
Recente berichtgeving over verschillen in veiligheidsbeleving tussen Amsterdamse buurten laat zien dat het gevoel van onveiligheid sterk kan variëren binnen één stad. Deze verschillen zijn niet uitsluitend te verklaren vanuit geregistreerde incidenten, maar hangen samen met ruimtelijke context, verlichting, gebruiksintensiteit en sociale dynamiek. Voor vastgoed is juist die ervaren veiligheid bepalend. Vastgoedgebruikers reageren niet op statistieken, maar op hun waarneming van ruimte. Zij reageren op zichtlijnen, leegte, onderhoudsniveau, overgangsmomenten tussen dag- en avondgebruik, en de aanwezigheid (of afwezigheid) van anderen. Veiligheidsbeleving ontstaat daardoor niet alleen uit incidenten, maar ook uit ruimtelijke kenmerken van een plek.
Veiligheidsbeleving ontstaat daardoor niet alleen uit incidenten, maar ook uit ruimtelijke kenmerken van een plek.
Kerninzicht
Veiligheidsbeleving stuurt gedrag. Gedrag stuurt gebruik. Gebruik stuurt waarde.
Een gebouw dat door een deel van zijn gebruikers wordt gemeden in bepaalde uren, benut zijn potentieel niet volledig.
Veiligheidsbeleving ontstaat niet in abstractie. Zij ontstaat op specifieke plekken: in entrees, onderdoorgangen, parkeergarages, overgangszones tussen dag- en avondgebruik, op pleinen die na werktijd leeglopen. Zij fluctueert per tijdstip, per doelgroep en per mate van sociale controle. Onderzoek naar gender en ruimte laat zien dat mensen in omgevingen die als onvoorspelbaar of onoverzichtelijk worden ervaren, vaker hyperalert gedrag vertonen. Men scant de omgeving, vermijdt stilstand, kiest alternatieve routes of verkort het verblijf. Deze gedragsaanpassingen zijn rationele strategieën binnen een context van onzekerheid. Maar zij hebben ruimtelijke en economische consequenties.
Sociale veiligheid als gedragsmechanisme
Wanneer een ruimte structureel hyperalertheid oproept, beperkt zij haar eigen potentieel. Zij verliest gebruiksuren, intensiteit en sociale dynamiek. In retail- en mixed-use omgevingen vertaalt zich dit in een kortere verblijfsduur. In kantooromgevingen leidt dit tot verminderde avondactiviteit. En in gebiedsontwikkeling in het algemeen in lagere perceptieve kwaliteit na zonsondergang. Dit mechanisme kan eenvoudig worden samengevat:
De vraag is vervolgens hoe groot deze effecten in de praktijk zijn, en via welke mechanismen zij werken. In het volgende hoofdstuk lichten wij de onderzoeksopzet toe.
Van theorie naar onderzoek
Onderzoek binnen stedelijke ontwikkeling, criminologie en inclusief ontwerp laat consistent zien dat ruimtelijke kenmerken van de gebouwde omgeving invloed hebben op hoe veilig mensen zich voelen in de openbare ruimte.
Internationale inzichten over veiligheid en de gebouwde omgeving
De stedelijke denker Jane Jacobs benadrukte al in de jaren zestig dat levendige straten met actieve plinten en zichtbare sociale activiteit zorgen voor natuurlijke sociale controle. Wanneer mensen anderen kunnen zien en zelf gezien worden, neemt het gevoel van veiligheid doorgaans toe.
Jane Jacobs – “Eyes on the street”
Susannah Walker, medeoprichter van Make Space for Girls en oprichter van adviesbureau In Her Place
Iedereen die in de vastgoedsector werkt zou dit rapport moeten lezen. Het laat zien dat veiligheidsgevoel, met name voor vrouwen, niet alleen belangrijk is voor het creëren van betere plekken, maar ook directe invloed heeft op waarde.
Onderzoek binnen het CPTED-kader laat zien dat ontwerpkeuzes de veiligheidsbeleving kunnen beïnvloeden. Heldere zichtlijnen, goed verlichte routes, actieve gevels en goed onderhouden omgevingen dragen bij aan voorspelbaarheid en sociale controle in de ruimte. In het Verenigd Koninkrijk worden CPTED-principes toegepast via het door de politie ondersteunde programma Secured by Design, dat ontwerpstrategieën stimuleert die criminaliteitsrisico’s verminderen en de veiligheidsbeleving in gebouwen en wijken verbeteren.
Onderzoek naar inclusieve openbare ruimte
Crime Prevention Through Environmental Design (CPTED)
Recente onderzoeken naar inclusief ontwerp benadrukken dat openbare ruimtes niet door alle gebruikers op dezelfde manier worden ervaren. In het VK laten initiatieven zoals Make Space for Girls en het werk van organisaties zoals In Her Place zien dat de behoeften en ervaringen van vrouwen en meisjes vaak ondervertegenwoordigd zijn in het ontwerp van gebouwen en publieke ruimte. Deze internationale inzichten sluiten aan bij de bevindingen van dit onderzoek, waarin respondenten factoren zoals zichtlijnen, verlichting, onderhoud en de aanwezigheid van andere mensen noemen als belangrijke elementen die bijdragen aan hun gevoel van veiligheid.
internationale context
resultaten
veiligheidsbeleving
Het onderzoek bestaat uit twee complementaire onderdelen:
Onderzoeksaanpak
Deel 2
Kwantitatieve survey (Ipsos, n = 1.300)
Deel 1
Kwalitatief veldwerk op de Amsterdamse Zuidas
Een place-anchored survey waarin sociale veiligheid, gedrag, ontwerp, beheer en sociale waarde systematisch zijn bevraagd. De opzet maakt vergelijking mogelijk tussen: • Vastgoedtypen • Gebruiksfrequentie • Momenten van de dag • Gender- en leeftijdsgroepen Hierdoor kunnen we verschillen niet alleen signaleren, maar ook relateren aan gebruikspatronen en gedragsaanpassingen.
Savills-onderzoekers voerden 40 korte, gebouwgebonden interviews uit met gebruikers, huurders en passanten, aangevuld met locatiegebonden observaties. Deze gesprekken geven nog meer context aan de cijfers: • Waar ontstaan veiligheidsdips? • Welke plekken worden vermeden? • Welke rol spelen verlichting, zichtlijnen en aanwezigheid van personeel? • Wanneer wordt doorgangsruimte verblijfsruimte – en wanneer niet? Door surveydata te combineren met concrete ruimtelijke ervaringen ontstaat een rijker en bruikbaar beeld.
Of en hoe veiligheidsbeleving samenhangt met verblijfsduur In hoeverre het invloed heeft op keuze van route, plek of tijdstip Hoe het bezoekfrequentie aan een locatie kan beïnvloeden In hoeverre gebruikers ontwerp en beheer zien als factoren die hun veiligheidsgevoel kunnen beïnvloeden
Hiermee verschuift het gesprek van perceptie naar gedrag, en van gedrag naar gebruik van gebouwen en gebieden. Gender is daarbij geen ideologisch uitgangspunt, maar een analytische variabele. Het maakt zichtbaar waar verschillen optreden en waar potentiële waarde onbenut blijft.
Respondenten werd gevraagd om eerst aan één concrete locatie te denken die zij regelmatig gebruiken. Alle vervolgvragen zijn op die locatie gebaseerd. Daarmee koppelen we veiligheidsbeleving direct aan een herkenbare vastgoedcontext, zoals kantoren, winkelgebieden, multifunctionele gebieden en vervoersknooppunten. De kernvraag is daarbij niet alleen of iemand zich veilig voelt, maar vooral hoe dat gevoel samenhangt met gedrag op en rond een locatie.
Van perceptie naar prestatie
Dit onderzoek benadert sociale veiligheid expliciet als een plaatsgebonden en beïnvloedbaar fenomeen.
We kijken onder meer naar:
Hoe beïnvloedt ervaren sociale veiligheid het gebruik en de prestaties van gebouwen en gebieden?
Kernvraag
Hogere retentie van huurders en medewerkers Langere verblijfsduur in retail en mixed-use Sterkere positionering richting gemeenten en beleggers Betere ESG-S onderbouwing Langetermijnwaardecreatie
Veiligheidsbeleving stuurt gedrag. Gedrag stuurt gebruik. Gebruik stuurt waarde. Dat maakt dit onderzoek geen maatschappelijke bijlage, maar een strategisch instrument.
Van beleving naar businesscase
Tijdens de lancering van het eerste rapport kregen wij regelmatig de vraag: wat is de commerciële waarde hiervan? Die vraag nemen wij serieus. Gender mainstreaming – of breder: het systematisch meenemen van verschillen in gebruik en beleving, raakt direct aan commerciële prestaties:
In de volgende hoofdstukken presenteren wij:
Wat u in dit rapport kunt verwachten
Wanneer de gebouwde omgeving voor een deel van haar gebruikers beperkend werkt, laat zij waarde liggen.
Het rapport biedt tot slot concrete en toepasbare aanbevelingen. Want de centrale vraag blijft: Als sociale veiligheid invloed heeft op hoe gebouwen functioneren, wat betekent dat dan voor uw asset? En wat kunt u vandaag al anders doen? De kernboodschap: Wanneer de gebouwde omgeving voor een deel van haar gebruikers beperkend werkt, laat zij waarde liggen. Wie sociale veiligheid integraal meeneemt in ontwerp, beheer en positionering, vergroot niet alleen inclusiviteit, maar ook prestaties. Nu is het moment om die verbinding expliciet te maken.
De belangrijkste verschillen in veiligheidsbeleving naar gender en leeftijd De relatie tussen veiligheidsgevoel en gedragsaanpassing Inzichten per assettype De rol van ontwerp en beheer als beïnvloedbare factoren Implicaties voor ESG-S en assetstrategie
Vastgoedimplicaties
Hoe veiligheidsbeleving samenhangt met gebruik, gedrag en sociale waarde van locaties
Resultaten
Voordat respondenten werd gevraagd naar hun veiligheidsbeleving, is eerst onderzocht welke kenmerken mensen in het algemeen belangrijk vinden aan gebouwen en hun directe omgeving. Deze vraag biedt belangrijke context voor het verdere onderzoek. Uit de resultaten blijkt dat gebruikers vooral waarde hechten aan basisvoorwaarden voor kwaliteit en comfort. Het meest genoemd wordt een schoon, netjes en goed onderhouden gebouw en omgeving, gevolgd door goede bereikbaarheid. Direct daarna volgt het gevoel van veiligheid en comfort.
Wat mensen belangrijk vinden aan gebouwen en hun omgeving
Wat vindt u in het algemeen belangrijk aan een gebouw dat u bezoekt en de directe omgeving daarvan?
Onderzoeksopzet
Dit laat zien dat veiligheid niet alleen een incidenteel onderwerp is dat pas relevant wordt wanneer er problemen ontstaan. Voor een groot deel van de gebruikers vormt het een fundamenteel onderdeel van de gebouwervaring. Veiligheidsbeleving staat daarmee op hetzelfde niveau als aspecten zoals onderhoud, bereikbaarheid en verblijfskwaliteit. Interessant is dat er ook duidelijke verschillen zichtbaar zijn tussen mannen en vrouwen. Vrouwen noemen veiligheid aanzienlijk vaker als belangrijk kenmerk van een gebouw dan mannen. Ook aspecten zoals toegankelijkheid voor verschillende gebruikersgroepen en aanwezigheid van toezicht of aanspreekpunten worden door vrouwen vaker genoemd. Mannen daarentegen hechten relatief meer belang aan de fysieke kwaliteit van het gebouw, zoals onderhoud en voorzieningen.
Een tekstanalyse van de kwalitatieve antwoorden van respondenten laat ook zien dat er zowel overeenkomsten als duidelijke verschillen bestaan tussen mannen en vrouwen in wat zij als sociaal waardevol beschouwen aan een locatie.
Source: Savills Data Intelligence and Strategy (2026)
Deze verschillen laten zien dat mannen en vrouwen gebouwen deels door een andere lens beoordelen. Waar mannen relatief vaker focussen op fysieke kwaliteit, wegen voor vrouwen aspecten zoals veiligheid, toegankelijkheid en sociale controle zwaarder mee. Voor vastgoedpartijen is dit een relevant inzicht. Beslissingen over ontwerp, beheer en investeringen worden vaak genomen door professionals die zelf niet altijd dezelfde gebruikerservaring hebben als alle groepen bezoekers.
Om veiligheidsbeleving beter te kunnen plaatsen, werd respondenten gevraagd om één specifieke locatie in gedachten te nemen die zij regelmatig gebruiken. Dit kan bijvoorbeeld een werkplek, winkelgebied of vervoersknooppunt zijn. De meeste respondenten kozen een locatie waar zij winkelen of vrije tijd doorbrengen (50% van de mannen en 57% van de vrouwen). Ook kantoorlocaties en multifunctionele gebieden werden regelmatig genoemd. Daarbij valt op dat mannen vaker een kantorengebied noemen (34% tegenover 26% van de vrouwen), terwijl vrouwen relatief vaker een multifunctioneel gebied kiezen. De gekozen locaties worden vaak bezocht. Veel respondenten geven aan dat zij deze locatie meerdere keren per week of zelfs dagelijks gebruiken. Dit betekent dat hun oordeel over de locatie gebaseerd is op regelmatige ervaring, en niet op een incidenteel bezoek. Ook de momenten van gebruik verschillen. Veel locaties worden vooral overdag bezocht, maar een aanzienlijk deel van de respondenten geeft aan dat zij de locatie ook in de avond of na donker gebruiken. Deze variatie in gebruiksmomenten is relevant voor het veiligheidsvraagstuk. Veiligheidsbeleving blijkt namelijk sterk afhankelijk van tijdstip, activiteit en aanwezigheid van andere mensen.
Gebruik van locaties
De meeste mensen gebruiken hun referentielocatie regelmatig, vaak meerdere keren per week of dagelijks.
Type locaties en momenten van gebruik
Zich minder veilig te voelen Zich minder comfortabel te voelen om alleen op de locatie te zijn De locatie of bepaalde momenten te vermijden
Deze verschillen bevestigen dat veiligheidsbeleving sterk contextafhankelijk is. Het gaat niet alleen om de locatie zelf, maar ook om factoren zoals:
Vrouwen geven in deze situaties aanzienlijk vaker aan:
De resultaten laten zien dat de meeste mensen zich overdag relatief veilig voelen op de locatie die zij hebben gekozen. Overdag verschillen mannen en vrouwen in hun veiligheidsgevoel nauwelijks. Wanneer omstandigheden veranderen, bijvoorbeeld wanneer het donker wordt of wanneer iemand alleen op een locatie is, ontstaan echter duidelijkere verschillen. Zo blijkt dat zowel mannen als vrouwen regelmatig (hang)jongeren noemen als factor die een gevoel van onveiligheid kan versterken, maar daarnaast geven vrouwen vaker aan dat donkere plekken onveilig aanvoelen en ervaren zij in het bijzonder vervoersknooppunten zoals stations vaker als onveilig.
Zichtbaarheid Drukte of juist leegte Aanwezigheid van andere mensen Verlichting Overgangsmomenten tussen dag- en avondgebruik
Vervoersknooppunten worden het vaakst genoemd als locaties waar mensen zich het minst veilig voelen.
Vooral vervoersknooppunten springen eruit als locaties waar respondenten zich het minst veilig voelen. Deze locaties worden ook relatief vaak na donker gebruikt, wat mogelijk bijdraagt aan de lagere veiligheidsperceptie.
Respondenten noemen ook verschillende concrete situaties die hun gevoel van veiligheid beïnvloeden. Het meest genoemd worden samenscholing of groepen jongeren, gevolgd door slecht verlichte plekken waar zichtbaarheid beperkt is. Ook drukte en geluidsoverlast spelen voor een deel van de respondenten een rol, evenals algemene criminaliteit of bekende veiligheidsproblemen in een gebied. Deze factoren hebben gemeen dat zij samenhangen met overzicht, sociale controle en de mate waarin een plek als voorspelbaar en beheerst wordt ervaren. Deze verschillen in veiligheidsbeleving zijn niet alleen relevant als perceptie. Zij kunnen ook invloed hebben op hoe mensen zich door een gebouw of gebied bewegen en hoe zij een locatie gebruiken.
Uit de resultaten blijkt dat dit duidelijk het geval is. Wanneer mensen zich onveilig voelen op een locatie, passen zij hun gedrag aan. De meest voorkomende reactie is dat mensen alerter worden. Ongeveer twee derde van de respondenten geeft aan zich bewuster van hun omgeving te gedragen wanneer zij zich minder veilig voelen. Opvallend is dat mannen vaker aangeven minder goed te weten in hoeverre hun gedrag door veiligheidsgevoelens wordt beïnvloed. Daarnaast passen mensen hun bewegingspatronen aan. Respondenten geven bijvoorbeeld aan dat zij:
Een belangrijk onderdeel van het onderzoek is de vraag of veiligheidsbeleving daadwerkelijk invloed heeft op gedrag.
Gedragsreacties op onveiligheidsgevoel
Pascale Schellekens
Wanneer mensen zich onveilig voelen, passen zij hun gedrag aan en veranderen hun bewegingspatronen.
Andere routes kiezen Bepaalde plekken binnen een locatie vermijden De locatie alleen bezoeken wanneer zij samen met anderen reizen Eerder vertrekken dan zij eigenlijk zouden willen
Voor een deel van de respondenten leidt onveiligheidsgevoel ook tot het vermijden van locaties of momenten. Dit betekent dat veiligheidsbeleving niet alleen een subjectief gevoel is, maar ook concrete gevolgen heeft voor het gebruik van ruimte.
TABEL: BELANGRIJKSTE ASPECTEN MAN VS VROUW
De aspecten die het meest bijdragen aan het vergroten van sociale waarde vanuit het mannelijk en vrouwelijk perspectief.
Onveiligheidsgevoelens hebben een duidelijke invloed op gedrag. Uit de tabel blijkt dat gedragsaanpassingen sterk verschillen per type locatie. Respondenten die een vervoersknooppunt als referentielocatie kozen, geven het vaakst aan hun gedrag aan te passen wanneer zij zich onveilig voelen. Vooral het alerter worden komt hier veel voor (84%), en ook het vermijden van bepaalde plekken wordt hier relatief vaak genoemd (31%). Van de mensen die zich bijvoorbeeld weleens onveilig op of rond kantoor voelen, stelt meer dan de helft zich alerter op. Dit gaat in totaal om ongeveer één op de tien gebruikers van een kantoorlocatie. Ook in winkel- en multifunctionele gebieden stellen mensen zich relatief vaak alerter op. Logistieke en industriële locaties laten hier een lager percentage zien, wat mogelijk samenhangt met het meer functionele karakter van bezoeken aan dit type locatie. Hierbij moet worden opgemerkt dat minder mensen dit type locatie als referentielocatie kozen, wat invloed kan hebben op de uitkomsten
Gedragsaanpassingen verschillen per locatie.
Nederlanders die aangeven zich soms onveilig te voelen, kregen ook de vraag wat zij anders zouden doen wanneer zij zich volledig veilig zouden voelen. De antwoorden laten zien dat een aanzienlijk deel van de gebruikers hun gedrag zou veranderen. Een derde van de Nederlanders gaven aan dat zij de locatie ook op andere momenten van de dag zouden bezoeken, bijvoorbeeld in de avond. Ze geven daarnaast aan dat zij:
Van de vrouwen die eerder aangaven zich wel eens onveilig te voelen, geeft 13 procent aan dat zij langer op een locatie zouden blijven wanneer zij zich daar volledig veilig zouden voelen. Daarbij moet worden opgemerkt dat vrouwen in het onderzoek relatief vaker kiezen voor een winkelgebied of multifunctioneel gebied als voorkeurslocatie. Dit type locaties leent zich mogelijk meer voor een langer verblijf, wat mede kan verklaren waarom deze groep vaker aangeeft langer te blijven.
Potentieel effect van veiligheidsbeleving op gebruik van locaties
Langer zouden blijven op de locatie Vaker zouden blijven hangen Meer gebruik zouden maken van voorzieningen
Veiligheid beïnvloedt gebruik van locaties
Wanneer mensen zich veiliger voelen, blijven zij langer, bezoeken zij een locatie vaker en maken zij meer gebruik van voorzieningen.
Tegelijkertijd geeft ongeveer vier op de tien respondenten aan dat zij niets anders zouden doen wanneer zij zich volledig veilig zouden voelen op de locatie. Dit komt vooral voor bij kantoorlocaties, waar het gebruik vaak functioneel en tijdgebonden is. Dit laat zien dat een deel van de gebruikers weinig bewust bezig is met het veiligheidsgevoel, terwijl een andere groep aangeeft hun gedrag juist wél aan te passen. De resultaten zien dat veiligheidsbeleving voor een aanzienlijk deel van de gebruikers invloed kan hebben op:
Voor locaties zoals winkelgebieden en multifunctionele gebieden kan dit een belangrijke factor zijn voor levendigheid en gebruiksintensiteit. Een groter gevoel van veiligheid kan er daarmee aan bijdragen dat locaties niet alleen intensiever, maar ook op meer momenten van de dag worden gebruikt.
Verblijfsduur Bezoekfrequentie Gebruik van voorzieningen Activiteit op verschillende momenten van de dag
Nederlanders erkennen dat veiligheidsbeleving niet uitsluitend afhankelijk is van wie zich op een locatie bevindt. Veel respondenten geven aan dat hun veiligheidsgevoel kan worden beïnvloed door ruimtelijke en beheeraspecten. De factoren die volgens respondenten invloed hebben op hun veiligheidsgevoel zijn:
De rol van ontwerp en beheer
Goed beheer en onderhoud van gebouwen en omgeving (71,9%) Aanwezigheid van zichtbaar personeel of toezicht (61,2%) Ontwerp en inrichting van de locatie (50,6%) Verlichting, overzicht en openheid in de inrichting van de locatie (45,5%)
Opvallend is dat vrouwen relatief vaker (65,0%) het belang benadrukken van aanwezigheid van mensen, personeel of toezicht. Dit suggereert dat sociale controle een belangrijke rol speelt in de veiligheidsbeleving. Sociale veiligheid wordt dus sterk gekoppeld aan beheer, niet alleen aan ontwerp. Dit is interessant omdat veel discussies focussen op design.
Dit betekent dat veiligheidsbeleving niet uitsluitend wordt bepaald door sociale omstandigheden, maar ook door keuzes in ontwerp en beheer.
Tot slot werd respondenten gevraagd welke factoren volgens hen bijdragen aan de sociale waarde van een locatie. Het meest genoemde aspect is een sterker gevoel van sociale veiligheid (39%). Daarnaast worden onder meer genoemd:
Sociale waarde van gebouwen en gebieden
Sociale veiligheid is de belangrijkste factor voor de sociale waarde van gebouwen en gebieden.
Een aantrekkelijke en kwalitatieve openbare ruimte (35%) Goed onderhouden gebouwen en omgeving (35%) Voorzieningen zoals openbare toiletten (34%)
Opvallend is dat vrouwen dit vaker noemen als factor voor sociale waarde (37%) dan mannen (31%). Deze resultaten laten zien dat sociale veiligheid nauw samenhangt met de bredere kwaliteit van de gebouwde omgeving. Vooral vrouwen noemen relatief vaker aspecten zoals veiligheid, toegankelijkheid en inclusiviteit, terwijl mannen vaker de nadruk leggen op de fysieke kwaliteit van gebouwen.
charlotte de mos
Ruimtelijke keuzes beïnvloeden veiligheidsbeleving, en daarmee hoe mensen gebouwen en gebieden gebruiken
Ruimtelijke factoren zoals ontwerp, verlichting, beheer en aanwezigheid van mensen beïnvloeden het gevoel van veiligheid. Dit veiligheidsgevoel beïnvloedt vervolgens het gedrag van gebruikers, bijvoorbeeld in de vorm van alertheid, routekeuze of het vermijden van bepaalde plekken. Gedragsveranderingen hebben op hun beurt invloed op hoe gebouwen en gebieden worden gebruikt: hoelang mensen blijven, wanneer zij een locatie bezoeken en in hoeverre voorzieningen worden gebruikt. Sociale veiligheid blijkt daarmee niet alleen een sociaal vraagstuk, maar ook een factor die mede bepaalt hoe gebouwen functioneren en hoe intensief zij worden gebruikt.
De resultaten uit het onderzoek laten een duidelijk patroon zien.
Van veiligheidsbeleving naar gebruik van gebouwen
De grootste verschillen tussen mannen en vrouwen ontstaan vooral in situaties waarin mensen alleen zijn of wanneer het donker is. Vooral het alleen bezoeken van locaties in de avond blijkt een duidelijke drempel voor veel vrouwen.
Naast de survey zijn op verschillende locaties rond Amsterdam Zuidas korte interviews afgenomen met gebruikers van het gebied, waaronder werknemers, bezoekers en passanten. De meeste respondenten geven aan het gebied vooral overdag te bezoeken, veelal in een werkcontext. De bevindingen uit de interviews moeten daarom worden gelezen tegen de achtergrond van een gebied met een sterke dagfunctie en een hoge concentratie aan kantoren. Uit de gesprekken blijkt dat veiligheidsbeleving sterk samenhangt met ruimtelijke kenmerken van de omgeving. Respondenten noemen open zichtlijnen, goede verlichting, onderhoudsstaat en de aanwezigheid van andere mensen als belangrijke factoren die bijdragen aan een veilig gevoel. Plekken waar het zicht beperkt is, zoals tunnels, steegjes of onderdoorgangen, worden daarentegen vaker genoemd als locaties die minder prettig aanvoelen. Daarnaast blijkt dat veiligheidsbeleving ook invloed heeft op gedrag. Sommige respondenten geven aan dat zij hun route aanpassen, sneller doorlopen of bepaalde plekken vermijden wanneer een locatie minder veilig aanvoelt. Hoewel veel respondenten aangeven zich op de Zuidas overdag veilig te voelen, wijst dit gedrag erop dat veiligheidsbeleving wel degelijk invloed kan hebben op hoe mensen een gebied gebruiken. De interviews bevestigen daarmee het beeld uit de survey dat ruimtelijke factoren zoals zichtlijnen, verlichting en levendigheid een belangrijke rol spelen in hoe veilig mensen een omgeving ervaren. Juist deze factoren liggen deels binnen de invloedssfeer van ontwerp, beheer en programmering van gebouwen en gebieden.
Gesprekken met gebruikers
Verdieping uit interviews
Onder bruggen door, waar het donker is en er maar één uitgang is.
Ruimtelijke factoren
Iedereen zit een beetje in zijn eigen bubbel.
Zuidas-context
Ik voel me eigenlijk overal veilig. Ik ben een man van twee meter.
Individuele verschillen in veiligheidsbeleving
Geen oogcontact maken, wegkijken.
Gedrag
Als je niet naar binnen kan kijken, en mensen jou dus ook niet zien.
FIGUur: Top-5 belangrijkste aspecten aan een gebouw en de directe omgeving volgens Nederland per gender.
Figuur: Thema wolk van respectievelijk de vrouwelijke en mannelijke blik op wat een locatie sociaal waardevol maakt.
Mannen
Vrouwen
Figuur: Thema wolk van respectievelijk het vrouwelijk en het mannelijk perspectief op de toelichting waarom een locatie weleens onveilig voelt.
TABEL: De samenhang tussen locatietype en gedragsaanpassingen door onveiligheid
Waar leidt onveiligheidsgevoel het vaakst tot gedragsaanpassing?
Beïnvloedbare factoren voor het gevoel van veiligheid van mensen
FIGUur: Aspecten op het gebied van veiligheid waar vastgoedeigenaren- en ontwikkelaars (het meest) verantwoordelijk voor zijn
Top 5 aspecten verantwoordelijk vastgoedeigenaren
FIGUur: de top-5 grootste verschillen tussen mannen en vrouwen
Data Insight: waar de gender verschillen het grootst zijn
Concrete verbeterpunten voor veiligheidsbeleving
Verantwoordelijkheid
Wanneer respondenten wordt gevraagd welke aspecten het meest bijdragen aan hun gevoel van veiligheid, komen drie factoren duidelijk naar voren. Openheid en overzicht worden door 44% genoemd als belangrijk, terwijl sociale aanwezigheid door 42% van de respondenten wordt benoemd. Beheer en onderhoud springen er het sterkst uit: 77% ervaart dit als een invloedrijke factor voor het veiligheidsgevoel. Dit onderstreept dat sociale veiligheid niet alleen wordt bepaald door ontwerp, maar ook door de manier waarop een locatie dagelijks wordt beheerd, onderhouden en sociaal wordt geactiveerd.
Respondenten zien veel van deze factoren als een verantwoordelijkheid van vastgoedeigenaren en ontwikkelaars. Vooral aspecten zoals verlichting, zichtlijnen, duidelijke routes en onderhoud van gebouw en omgeving worden gezien als beïnvloedbare elementen. Hierbij wordt niet alleen meer verlichting benoemd, maar juist ook andere of betere verlichting qua warmte of felheid.
Verdieping
In het hoofdstuk Resultaten hebben we de antwoorden per vraag uit de enquête afzonderlijk geanalyseerd. In dit hoofdstuk leggen we juist verbanden tussen deze antwoorden. Door deze kruisverbanden te onderzoeken, worden onderliggende patronen zichtbaar die in de losse resultaten minder snel naar voren komen. Waar het vorige hoofdstuk vooral beschrijft wat mensen ervaren, richten we ons hier op de vraag waarom deze verschillen ontstaan en wat ze betekenen voor het functioneren van locaties. Uit de resultaten kwamen drie opvallende lijnen naar voren: verschillen tussen mannen en vrouwen, verschillen tussen dag en avond, en verschillen tussen locaties. Deze thema’s vormen de basis voor de verdere verdieping in dit hoofdstuk.
Vrouwen voelen zich consequent onveiliger dan mannen in gebouwen en hun directe omgeving.
Dit onderzoek toont een duidelijk patroon: vrouwen voelen zich consequent onveiliger dan mannen in gebouwen en hun directe omgeving. Maar komt dit verschil puur door geslacht, of spelen andere factoren een rol? Voelen vrouwen zich bijvoorbeeld onveiliger omdat zij vaker bepaalde locaties bezoeken of andere vervoersmiddelen gebruiken? Om het 'zuivere' effect van geslacht te bepalen, hebben we een aanvullende analyse uitgevoerd waarbij we tegelijkertijd rekening hielden met meerdere mogelijke verklaringen: locatietype, leeftijd, opleidingsniveau, woonregio, stedelijkheid, bezoekfrequentie, vervoersmiddel en bezoekreden. De resultaten zijn helder: het verschil is niet toe te schrijven aan andere factoren zoals leeftijd, locatiekeuze of reisgedrag, maar is een zelfstandig effect van gender. Dit wijst erop dat het verschil niet uitsluitend voortkomt uit specifieke situaties of locaties, maar een structureel karakter heeft. Met andere woorden: het gevoel van veiligheid wordt niet alleen bepaald door de fysieke kenmerken van een plek, maar ook door bredere, persoonsgebonden factoren. Dit heeft belangrijke implicaties. Het verbeteren van sociale veiligheid vraagt niet alleen om locatie-specifieke ingrepen, maar ook om een meer generieke benadering die rekening houdt met structurele verschillen in beleving tussen gebruikersgroepen. Mannen en vrouwen passen hun gedrag weliswaar op vergelijkbare wijze aan: beiden mijden bepaalde plekken (23% vrouwen, 20% mannen) en kiezen andere routes (23% vrouwen, 19% mannen). Het belangrijkste verschil is dat vrouwen vaker locaties enkel bezoeken als zij met iemand anders kunnen reizen (12% tegenover 4% van de mannen). De grootste impact van de genderverschillen wordt echter zichtbaar wanneer we kijken naar wat mensen zouden doen bij een volledig gevoel van veiligheid. Vier op de tien vrouwen (39%) zouden locaties ook op andere momenten bezoeken, bijvoorbeeld 's avonds, tegenover een kwart van de mannen (24%). Dit suggereert dat met name de bewegingsvrijheid van vrouwen wordt ingeperkt als gevolg van het feit dat zij locaties op bepaalde tijdstippen vermijden; een verlies aan toegang tot voorzieningen dat bij betere veiligheid voorkomen kan worden.
Veiligheid is tijdsgebonden: het donker als kantelpunt
De veiligheidsbeleving van locaties blijkt sterk afhankelijk van het moment van de dag. Overdag voelt vrijwel iedereen zich veilig, ongeacht het type locatie. Zodra het donker wordt, neemt dit gevoel aanzienlijk af, met name onder vrouwen. Deze afname is zichtbaar op alle onderzochte locatietypen, maar verschilt in intensiteit. Vooral bij vervoersknooppunten en winkelgebieden neemt het gevoel van veiligheid in de avond en nacht sterk af.
Grote verschillen tussen locatietypen
Niet alle locaties worden als even veilig ervaren. Kantoorgebieden komen naar voren als relatief veiligste omgeving: slechts 9% voelt zich er weleens onveilig. Vervoersknooppunten springen er negatief uit met 45% die zich er weleens onveilig voelt, gevolgd door winkelgebieden (17%) en multifunctionele gebieden (19%). Deze verschillen hangen samen met:
De mate van controle en overzicht De aanwezigheid van andere mensen De voorspelbaarheid van gebruik
Locaties met een duidelijke functie en gebruikersgroep (zoals kantoren) bieden vaak meer structuur en herkenbaarheid. Daartegenover staan locaties met een meer open en dynamisch karakter (zoals stations), waar anonimiteit en wisselende drukte een grotere rol spelen. Dit maakt sociale veiligheid in hoge mate contextafhankelijk en onderstreept dat interventies per locatietype kunnen verschillen.
Veiligheidsprofiel per type locatie
Door de resultaten per locatietype naast elkaar te zetten, ontstaat een scherper beeld van hoe verschillende omgevingen functioneren in termen van sociale veiligheid.
Figuur: Veiligheidsgevoel op verschillende momenten per type locatie
Kantoorlocatie
Winkelgebied
Multifunctioneel gebied
Vervoersknooppunten
Deze uitkomsten laten zien dat respondenten veiligheidsbeleving in belangrijke mate als beïnvloedbaar beschouwen. In een vervolgvraag is vervolgens onderzocht welke concrete aspecten volgens hen het meest kunnen bijdragen aan een sterker gevoel van veiligheid.
Dit betekent dat een locatie niet één vaste veiligheidsbeleving heeft, maar feitelijk meerdere “gebruikstoestanden” kent. Een plek die overdag goed functioneert, kan ’s avonds een andere dynamiek en beleving hebben. Sociale veiligheid is daarmee geen statisch kenmerk, maar een tijdsafhankelijk aspect van de gebouwde omgeving.
Conclusie
Implicaties voor vastgoed
head of Property Management
Quote Abe Jongbloed
Comfort en veiligheidsbeleving worden door verschillende gebruikers niet altijd op dezelfde manier ervaren. Vanuit gebouwbeheer kunnen we hier een belangrijke bijdrage aan leveren, bijvoorbeeld door zichtbare beveiliging, goed onderhoud, extra verlichting en cameratoezicht. Daarbij helpt het om verschillende perspectieven binnen teams mee te nemen, omdat de noodzaak van bepaalde maatregelen niet door iedereen hetzelfde wordt ervaren.
onderhoud
Borg het in beheer
Stap 4
personeel
Zorg voor aanspreekbaarheid
Stap 3
zichtlijnen
Maak routes en entrees voorspelbaar
Stap 2
gender
Meet per doelgroep
Stap 1
tijdstip
verlichting
wayfinding
toezicht
actieve plint
Programmering
‘after-hours’
levendigheid
Dit onderzoek laat zien dat sociale veiligheid een belangrijke rol speelt in hoe mensen gebouwen en hun omgeving ervaren en gebruiken. Voor veel gebruikers vormt het gevoel van veiligheid een basisvoorwaarde voor een prettige verblijfservaring, naast factoren zoals onderhoud, bereikbaarheid en verblijfskwaliteit.
Tegelijkertijd blijkt dat veiligheidsbeleving niet voor iedereen hetzelfde is. Vooral vrouwen hechten meer waarde aan veiligheid en passen hun gedrag vaker aan wanneer zij zich minder veilig voelen. Zij vermijden locaties vaker, kiezen andere routes of beperken hun aanwezigheid op bepaalde momenten van de dag. Dit betekent dat veiligheidsbeleving niet alleen een verschil in ervaring weerspiegelt, maar ook invloed heeft op hoe gebouwen en gebieden daadwerkelijk worden gebruikt. Uit de resultaten komen drie belangrijke inzichten naar voren voor de vastgoedpraktijk.
Ervaren veiligheid bepaalt hoe mensen gebouwen gebruiken, hoe lang ze blijven en welke plekken ze vermijden.
Verblijfsduur Routekeuzes Bezoekmomenten Gebruik van voorzieningen
Vooral voor locaties waar verblijfskwaliteit en activiteit belangrijk zijn – zoals winkelgebieden, multifunctionele gebieden en vervoersknooppunten – kan dit effect hebben op de manier waarop een gebied functioneert. Wanneer gebruikers bepaalde plekken of momenten vermijden, kan een locatie een deel van haar potentieel onbenut laten.
De resultaten laten zien dat veiligheidsgevoel niet alleen een subjectieve ervaring is, maar ook een gedragsmechanisme. Wanneer mensen zich minder veilig voelen, passen zij hun gedrag aan. Zij worden alerter, vermijden bepaalde plekken of vertrekken eerder dan zij eigenlijk zouden willen. Voor gebouwen en gebieden betekent dit dat veiligheidsbeleving invloed kan hebben op:
Veiligheidsbeleving beïnvloedt hoe gebouwen worden gebruikt
Uit de resultaten komen drie belangrijke inzichten naar voren voor de vastgoedpraktijk.
FIGUUR: 4 praktische stappen
Verschillen in veiligheidsbeleving maken verborgen gebruiksverschillen zichtbaar
Een van de meest opvallende resultaten uit het onderzoek is dat vrouwen veiligheid vaker als belangrijke factor noemen bij het beoordelen van gebouwen en hun omgeving. Daarnaast passen zij hun gedrag vaker aan wanneer zij zich minder veilig voelen. Dit betekent dat verschillen in veiligheidsbeleving tussen mannen en vrouwen ook kunnen leiden tot verschillen in hoe locaties worden gebruikt. Voor vastgoedprofessionals is dit een relevant inzicht. Beslissingen over ontwerp, beheer en positionering van gebouwen worden vaak genomen door professionals die zelf niet altijd dezelfde gebruikerservaring hebben als alle groepen bezoekers. Door aandacht te besteden aan verschillende gebruikerservaringen kan beter worden begrepen waarom bepaalde plekken intensiever worden gebruikt dan andere, of waarom sommige momenten van de dag minder activiteit kennen.
Head of Occupier Services
Quote Ellen Waals
Veel gebouwen worden ontworpen rondom ontmoeting, samenwerking en een bepaalde sfeer. Wanneer gebruikers zich daar niet comfortabel voelen, valt die dynamiek snel weg. Een gebouw kan er nog zo goed uitzien, maar als de sfeer niet klopt, wordt het minder aantrekkelijk om er te verblijven, en dat kan uiteindelijk ook invloed hebben op verhuurbaarheid en waarde.
1
2
De resultaten laten zien dat vrouwen niet alleen vaker belang hechten aan veiligheid, maar ook vaker hun gedrag aanpassen wanneer zij zich minder veilig voelen. Tegelijkertijd geven ook mannen aan dat veiligheid een belangrijk kenmerk van een gebouw of gebied is. Dit betekent dat het meenemen van de veiligheidsbeleving van vrouwen niet alleen relevant is voor één specifieke groep gebruikers. Wanneer een gebouw of gebied zo wordt ontworpen en beheerd dat ook gebruikers met een hogere veiligheidsdrempel zich comfortabel voelen, kan dit de ervaring voor een bredere groep gebruikers verbeteren. Met andere woorden: wanneer een locatie werkt voor gebruikers die het meest gevoelig zijn voor veiligheidsrisico’s, werkt zij vaak beter voor iedereen. Voor vastgoedpartijen kan dit betekenen dat aandacht voor sociale veiligheid niet alleen een inclusiviteitsvraagstuk is, maar ook een manier om het volledige gebruikspotentieel van een locatie te benutten.
3
Ontwerpen voor de hoogste veiligheidsdrempel kan de gebruikskwaliteit voor iedereen verbeteren
Head of Marketing & Business Intelligence
quote van Charlotte de mos
Wanneer een gebouw werkt voor gebruikers met de hoogste veiligheidsdrempel, werkt het vaak beter voor iedereen.
Overzicht en openheid in de inrichting Goede verlichting Goed onderhoud van gebouwen en omgeving Aanwezigheid van zichtbaar personeel of toezicht
Een belangrijk inzicht uit het onderzoek is dat gebruikers hun veiligheidsgevoel niet alleen koppelen aan sociale omstandigheden, maar ook aan ruimtelijke kenmerken van een locatie. Factoren die volgens respondenten een belangrijke rol spelen zijn onder meer:
Deze elementen vallen voor een belangrijk deel binnen de invloedssfeer van vastgoedeigenaren, ontwikkelaars en beheerders.
Meet en toets veiligheidsbeleving per doelgroep (niet alleen ‘gemiddeld’)
Sociale veiligheid is een ontwerp- en beheervraagstuk
What does this mean?
Breng verschillen tussen gebruikersgroepen expliciet in kaart, bijvoorbeeld naar gender en gebruiksmoment (overdag/’s avonds), en pas ontwerp- en beheeringrepen hierop aan.
Ontwerp voor overzicht en zichtbaarheid
Open zichtlijnen, heldere routing en goede verlichting worden door gebruikers genoemd als factoren die veiligheidsbeleving positief beïnvloeden.
De aanwezigheid van personeel of toezicht en ‘ogen op de straat’ (bijvoorbeeld via actieve plinten of programmering) draagt bij aan sociale controle, vooral op momenten dat plekken minder druk zijn.
Neem sociale veiligheid mee in beheer en programmering
Goed onderhoud, duidelijke routes en activiteit op verschillende momenten van de dag kunnen helpen om locaties ook buiten piekuren comfortabel en toegankelijk te houden voor een bredere groep gebruikers
Versterk sociale aanwezigheid en aanspreekbaarheid
Op basis van de onderzoeksresultaten kunnen enkele concrete aandachtspunten worden geformuleerd:
Dit betekent dat sociale veiligheid niet alleen een vraagstuk is van handhaving of openbare orde, maar ook een aspect dat kan worden meegenomen in ontwerpkeuzes, beheerstrategieën en gebiedsontwikkeling. Omdat veel van deze factoren binnen de invloedssfeer van vastgoedeigenaren, ontwikkelaars en beheerders liggen, kunnen zij actief bijdragen aan een omgeving waarin gebruikers zich veiliger voelen.
4
Sociale veiligheid vraagt om een asset-specifieke benadering
De impact van veiligheidsbeleving verschilt sterk per type locatie. Met name locaties waar verblijfskwaliteit, dynamiek en tijdsgebruik een grotere rol spelen, zijn gevoeliger voor verschillen in veiligheidsbeleving. Dit betekent dat sociale veiligheid geen generiek vraagstuk is, maar per assettype anders moet worden benaderd.
Kantoren
Focus op entrees, parkeergarages en overgangsmomenten (ochtend/avond)
Aandacht voor veiligheid buiten kantoortijden
Retail en winkelgebieden
Sterke relatie tussen veiligheid en verblijfsduur
Belang van avondveiligheid en levendigheid
Multifunctionele gebieden
Afhankelijk van continue activiteit en sociale controle
Risico op “dode momenten” zonder programmering
Grootste gevoeligheid voor onveiligheidsbeleving
Belang van duidelijke routing, zichtlijnen en sociale aanwezigheid
Dit vraagt om maatwerk per asset, waarbij ontwerp, beheer en programmering worden afgestemd op het specifieke gebruikspatroon van de locatie.
Tijd is een onderschatte ontwerp- en beheervariabele
Veiligheidsbeleving is niet statisch, maar verandert sterk afhankelijk van het moment van de dag. Veel locaties functioneren goed overdag, maar verliezen kwaliteit na zonsondergang. Juist deze overgangsmomenten blijken bepalend voor hoe veilig een locatie wordt ervaren. Voor vastgoed betekent dit dat niet alleen moet worden ontworpen voor piekgebruik, maar ook voor de momenten waarop sociale controle afneemt.
Dit vraagt om:
Aandacht voor verlichting (kwaliteit, richting en sfeer, niet alleen intensiteit)
Programmering in de avond (horeca, voorzieningen, activiteit)
Het voorkomen van leegte en “dode zones”
Functiemenging die zorgt voor continue aanwezigheid van mensen
Door tijd expliciet mee te nemen als variabele in ontwerp en beheer, kan de gebruikskwaliteit van een locatie over de gehele dag worden versterkt.
Sociale veiligheid als risico én kans
Sociale veiligheid kan worden gezien als:
Een downside risk
Onderbenutting, lagere verblijfsduur, minder aantrekkelijkheid
Een upside potential
Hogere gebruiksintensiteit, sterkere positionering en betere prestaties
Voor vastgoedpartijen betekent dit dat sociale veiligheid niet alleen een kwestie is van compliance of ESG, maar een strategische variabele in asset performance.
5
Ontwerp en beheer locaties voor gebruik over de hele dag
Sociale veiligheid als waardefactor
Wanneer een deel van de gebruikers zich minder veilig voelt, kan dit leiden tot aanpassingen in gedrag en gebruik van ruimte. Hierdoor kan een locatie een deel van haar potentieel onbenut laten.
De resultaten van dit onderzoek laten zien dat sociale veiligheid samenhangt met hoe gebouwen en gebieden functioneren.
Sociale veiligheid beïnvloedt hoe gebouwen worden gebruikt, door wie, en hoe lang, en daarmee hoe zij presteren. Gender is hierbij niet alleen een ideologisch uitgangspunt, maar een meetbare variabele. Het maakt verschillen zichtbaar die anders impliciet blijven. Waar verschillen optreden, kan waarde onbenut blijven. Gendergelijkheid in de gebouwde omgeving is daarmee niet alleen een moreel ideaal, maar onderdeel van een toekomstbestendige assetstrategie.
ontwerp beheer verlichting sociale dynamiek
Tien Nguyen Analyst +31 6 3194 0107 tien.nguyen@savills.nl
Charlotte de Mos Head of Marketing & Business Intelligence +31 6 114 03965 c.demos@savills.nl
RUIMTELIJKE FACTOREN
vermijden korter verblijf andere routes
GEDRAGSAANPASSING
bezoekfrequentie tijdstippen verblijfsduur
GEBRUIKSPATRONEN
objectieve veiligheid ≠ ervaren veiligheid
ERVAREN VEILIGHEID
welzijn levendigheid vastgoedprestaties
SOCIALE EN ECONOMISCHE UITKOMSTEN/WAARDE
Bron: Savills Research
FIGUUR: Van veiligheidsbeleving naar vastgoedprestatie
De grootste impact wordt echter zichtbaar wanneer we kijken naar wat mensen zouden doen bij een volledig gevoel van veiligheid. Vier op de tien vrouwen (39%) zouden locaties ook op andere momenten bezoeken, bijvoorbeeld 's avonds, tegenover een kwart van de mannen (24%). Dit suggereert dat met name de bewegingsvrijheid van vrouwen wordt ingeperkt als gevolg van het feit dat zij locaties op bepaalde tijdstippen vermijden. Een verlies aan toegang tot voorzieningen dat bij betere veiligheid voorkomen kan worden.
Door sociale veiligheid expliciet mee te nemen in ontwerp, beheer en positionering, kan de gebouwde omgeving voor een bredere groep gebruikers toegankelijker, aantrekkelijker en intensiever gebruikt worden. Daarmee wordt duidelijk dat sociale veiligheid niet alleen een maatschappelijke opgave is, maar ook een factor die samenhangt met de manier waarop gebouwen worden gebruikt en ervaren.
Wie deze verschillen begrijpt en vertaalt naar concrete keuzes, vergroot niet alleen inclusiviteit, maar ook de sociale waarde van vastgoed.
